Yeni başlayanlar için CEX- DEX nedir?

Arkadaşlar hepinize merhaba. Yeni Başlayanlar için önemli bir konu daha paylaşmak istiyorum. Burada inceleyeceğimiz şey CEX ve DEX borsaları nedir, işlem mantıkları nelerdir? Size hangisi daha uygundur?

Kripto sektöründe özellikle twitter, telegram gibi platformlarda fenomen diye geçinen arkadaşlar bazı kelimeleri yazarlar ama açıklamazlar. Doğal olarak araştırmaya girersiniz. Buradaki kavramlardan birisi de CEX, DEX nedir?

CEX-DEX neyi ifade eder?

CEX - Merkezi borsa: Yani şirket ve bunun bir sahibi var. Binance, OKx, KuCoin, BtcTurk, Paribu vb. Platformlara CEX denir. CEX, Centralized Exchange’in kısaltmasıdır yani adı üstünde, merkezi borsa.

DEX- Decantralized Exchange yani adından da anlayacağınız üzere Merkeziyetsiz borsalardır. Burada işlemler başka türlü gerçekleşir, yazımızda anlatacağız. Buna örnek borsalar ise ; Pancakeswap, Uniswap, dYdX, 1inch gibi borsalar sayılabilir.

Peki ama ne farkları var?

CEX borsalar sizden KYC isterler, yani kimlik doğrulaması olur ve regülasyonlara tabidirler. Şirket oldukları için bazı riskleri doğal olarak taşırlar. FTX faciasında olduğu gibi… Ayrıca CEX’lerde bazılarında özellikle hesap dondurma oldukça sık görülen bir yöntemdir. Her türlü bahanelerle hesabınızı dondurabilirler bunlar risk taşır. Ayrıca coinler/tokenler sizde değil, borsadadır. “Not your keys, Not your coins” bu yüzden her an risk taşırlar.

Ancak yine de yeni başlayanlar için ideal olan bir CEX borsada hesap açıp KYC yapıp bir miktar yatırım yaparak az çok öğrenme aşamasına girmektir. En doğrusu ve doğal ilk adımı budur ancak unutmayın uzun vadede tüm yatırımlarınızı ASLA borsaya güvenip bırakmayın. Bu Binance bile olsa…

CEX’lerde mantık basit borsa mantığıdır. A kişisi satış emri girer, B kişisi alış emri. Eşleşen emirler gerçekleşir.

DEX ise, şirket olmayan, sadece akıllı kontratlar ile bu işlemi gerçekleştiren siteler-uygulamalardır. Pv keyi sizde olan bir cüzdanınızı siteye bağlarsınız, token seçersiniz, Swap yaparsınız. Yani bir nevi değişim diyebiliriz. İşlem doğrudan blockchain de işlenir. CEX’de ise teorik olarak siz çekim yaptığınızda Blockchain’e işlem yazılır. Burada hesap dondurma, askıya alma gibi emrivaki uygulamalar yoktur. KYC yoktur.

DEX’de dikkat etmeniz gereken, blockchain işlemlere anında yazıldığı için sizden Gas Fee alacak olmasıdır. Bu oranı teyit ettikten sonra işlem yapmanız en sağlıklı olanıdır. Geçmişte yüzlerce dolar komisyon verildiğini biliyoruz.

Ancak DEX, kontratlar üzerine kurulu olduğu için swap işleminde mutlaka kontrat kontrolü yapmamız gerekir. Aksi taktirde fake kontratlara para kaptırma riski var işlemler de geri alınamaz.

Özetle : CEX, şirkete riski taşır, DEX kullanıcıya riski taşır. Her ikisinde de dikkatli olmanız gerekir.