Dijital varlık hazine şirketi (DAT) nedir?

[Valcendier]

Dijital varlık hazine şirketleri (genel olarak DAT olarak bilinir), iş stratejilerinin temel bir parçası olarak kripto varlıkları biriktiren halka açık şirketlerdir. Bu şirketler bilançolarında önemli miktarda kripto varlık bulundururlar ve yatırımcılar, geleneksel aracı kurumlar aracılığıyla hisselerini satın alarak bu varlıklara dolaylı olarak maruz kalma imkânı bulurlar.

DAT modeli, 2020 yılında Michael Saylor’s Strategy (eski adıyla MicroStrategy) tarafından başlatılmıştır. Bu şirket, yazılım geliştirmeden Bitcoin satın alma ve stoklama aracına dönüşmüştür. O zamandan beri, şirket 700.000 BTC’nin üzerinde birikim yapmış ve hisse fiyatı %2.600’ün üzerinde zirveye ulaşmıştır.

Strategy’nin başarısının ardından yeni DAT’lar hızla yaygınlaştı; şu anda 200’den fazla halka açık şirket, bir düzine farklı kripto varlığı kapsayan bu modelin çeşitli versiyonlarını kullanıyor.

Şimdi, bu tür kripto yatırım araçlarının yapısını ve risklerini inceleyeceğiz.

Yatırımcılar neden DAT hisselerini satın alıyor?

DAT’lar, yatırımcılara kendi varlıklarını kendilerinin saklamasının getirdiği karmaşıklık ve riskler olmadan kripto varlıklarına yatırım yapma imkânı sunar. Yatırımcılar, Bitcoin gibi bir varlığı kendi cüzdanlarında veya merkezi bir borsada tutmak yerine, geleneksel halka açık piyasalar aracılığıyla bu Bitcoin vekil şirketlerine yatırım yapabilirler.

DAT'ler, halka açık diğer tüm şirketlerle aynı düzenlemelere ve raporlama gerekliliklerine tabi oldukları için, genellikle kripto yatırımları için daha uyumlu bir yol olarak görülürler. Bu, emeklilik fonları veya kurumsal hazineler gibi, yetki alanları gereği kripto varlıklarını doğrudan elinde bulundurmaları yasak olan, ancak halka açık şirketlere yatırım yapmalarına izin verilen kurumsal yatırımcılar için özellikle önemlidir.

Buna ek olarak, bazı yatırımcılar, bilançolarındaki varlıkların fiyat hareketlerinden daha iyi performans gösterebildikleri için DAT'leri tercih edebilir. Bunun nedeni, DAT'lerin genellikle yeni kripto alımlarını finanse etmek için borç kullanmasıdır; yani bir tür kaldıraçlı pozisyon sunarlar. Ancak bu, fiyatlardaki düşüşlerin de aynı şekilde amplifiye edilebileceği için DAT yatırımlarının bazı ek riskler taşıdığı anlamına gelir.

https://www.theblock.co/learn/390761/what-is-a-dat

[Valcendier]

DAT'lar ETF'lerden ne açıdan farklıdır?

ETF'ler

DAT'ler ve borsa yatırım fonları (ETF'ler) her ikisi de geleneksel finansal araçlar aracılığıyla kripto varlıklarına yatırım imkanı sunsa da, yapıları bakımından birbirlerinden oldukça farklıdır. ETF'ler, dayanak varlığın (örneğin Bitcoin) fiyatını takip etmek üzere tasarlanmış, düzenlemelere tabi yatırım fonlarıdır.

Bir yatırımcı bir ETF'ye para yatırdığında, ihraççı buna karşılık gelen miktarda BTC satın alır.
Yatırımcı ETF pozisyonunu sattığında, ihraççı da fon içindeki dayanak BTC'nin bir kısmını satar.
Bu nedenle ETF'ler pasif yatırım araçlarıdır: yatırımcılar adına kripto varlıklarını tutarlar ve fiyatları esasen dayanak varlığın fiyatına sabitlenmiştir.

DAT'lar

Öte yandan DAT'lar, hisse senetlerindeki alım satım faaliyetlerinden bağımsız olarak, kripto varlıklarını sürekli olarak artırmayı nihai hedef olarak belirlemiş, aktif olarak yönetilen şirketlerdir.

DAT'lar, portföylerini sürekli olarak büyütmek için hisse senedi, borçlanma veya karma araçlar yoluyla sermaye piyasalarından yararlanır.
Bu, DAT'ların sermaye stratejilerinin etkinliğine bağlı olarak, genellikle elindeki varlıkların değerine kıyasla iskonto veya primli bir seviyede işlem göreceği anlamına gelir.
Son bir ayırt edici faktör, bu iki yatırım aracının nasıl oluşturulduğudur. Amerika Birleşik Devletleri'nde ETF'lerin SEC onayı alması gerekir ve bu uzun bir süreç olabilir. Buna karşılık, DAT'lar, halihazırda Nasdaq veya başka bir büyük borsada işlem gören mevcut bir şirketi dönüştürerek nispeten hızlı bir şekilde oluşturulabilir.

2025'teki patlama sırasında, daha önce kripto ile hiçbir ilişkisi olmayan birçok firma, birleşmeler yoluyla DAT'lara dönüştürüldü.

https://www.theblock.co/learn/390761/what-is-a-dat

[Valcendier]

NAV ve mNAV nedir?

Net varlık değeri (NAV), bir DAT’ın kripto varlıklarının hisse başına değerini ifade eder. Bu değer, toplam varlıklarından yükümlülüklerin çıkarılması ve elde edilen rakamın toplam hisse sayısına bölünmesiyle hesaplanır. Bu hesaplama, şirketin her bir hissesi için temel bir referans değeri sağlar.

NAV, şirket hisselerinin hisse senedi primi veya iskontosu ile işlem görüp görmediğini belirlemek için kullanılan değerdir.

Örneğin, 10 dolarlık bir NAV ve 18 dolarlık piyasa fiyatı, hissenin %80 primle işlem gördüğü anlamına gelir.
Öte yandan, NAV 10 dolar olarak kalırken hisse senedi 8 dolara düşerse, hisse senedi %20 iskontolu işlem görmektedir.
Bu primler/iskontolar yüzde olarak veya bir kat olarak ifade edilebilir: mNAV (Net Varlık Değerinin Katı). 1,0'ın üzerindeki bir değer bir primi, 1,0'ın altındaki bir değer ise bir iskontoyu temsil eder.

Dolayısıyla %80'lik bir prim 1,8 olarak ifade edilir.
Aynı şekilde, %20'lik bir iskonto 0,8 olarak ifade edilir.
Daha yüksek bir mNAV, hisse senedine yönelik piyasa duyarlılığının yükseliş eğiliminde olduğunu gösterirken, mNAV <1,0 değeri düşüş eğilimini ima eder. Bu rakamlar, bir DAT'ın sağlığını ölçmek açısından önemlidir, çünkü yeni sermayeye erişim kabiliyetini doğrudan etkiler.

https://www.theblock.co/learn/390761/what-is-a-dat

[Valcendier]

DAT’lar kripto satın almak için fonları nasıl oluşturur?

ATM’ler

Strategy tarafından ortaya konulan modele göre, çoğu DAT, kripto alımlarını ve büyümesini finanse etmek için kendi kendini besleyen bir sermaye döngüsüne dayanır. En yaygın yöntem, bir ATM (At-the-market Equity Program) aracılığıyla yeni hisseler ihraç etmektir. Basitçe ifade etmek gerekirse, süreç şu şekildedir:

Piyasanın yükseliş eğiliminde olduğu dönemlerde, DAT’lar net varlık değerine (NAV) göre primli bir seviyede işlem görür.
Şirket, yeni hisseler ihraç etmek için bir ATM işletir ve bunları belirlenen fiyat seviyelerinde piyasaya satar.
Bu satışlardan elde edilen fonlar, daha fazla kripto para satın almak için kullanılır.
Hisse senetleri, kripto varlıklarına göre primli işlem gördüğü için, seyreltme etkisi, kazanılan varlıkların değerinden daha ağır basar. Bu, piyasada daha fazla hisse olmasına rağmen, hisse başına NAV'ın aslında arttığı anlamına gelir (buna “değer artırıcı sulandırma” denir). Bu da hisse fiyatını ve hisse senedi primini daha da artırır.

DAT'ın hisseleri, varlıklarına göre primli işlem gördüğü sürece, bu süreç teorik olarak sonsuza kadar devam edebilir. Ancak, durum her zaman böyle değildir. Piyasa düşüş eğilimindeyken, kripto fiyatları düşerken ve piyasa duyarlılığı olumsuzken, bu primler buharlaşabilir (veya en uç durumlarda, iskontoya dönüşebilir). Bu, birikimin yavaşlaması veya tamamen durması gerektiği anlamına gelir.

Bu gibi durumlarda, DAT'lar hisse geri alım programları yürütme seçeneğine sahiptir. Bu, nakit rezervlerini kullanmak veya bir miktar kripto satarak açık piyasadan kendi hisselerini satın almak ve böylece mNAV'ı tekrar parite seviyesinin üzerine çıkarmak anlamına gelir.

Ek gelir kaynakları

Bu düşüş eğilimlerine karşı ek bir koruma sağlamak amacıyla, bazı DAT’lar işlevsel gelir kaynakları oluşturmak için çaba sarf etmiştir. Bazıları, tutarlı getiri elde etmek için ETH veya SOL gibi proof-of-stake varlıklarını stake ederken, bazıları ise varlıklarını DeFi protokollerine yatırmaktadır. Bu girişimlerden elde edilen getiriler, net varlık değerini (NAV) daha da artırmak için elde tutulabilir veya hisse geri alımları, temettü ödemeleri ya da günlük operasyonları finanse etmek için kullanılabilir.

PIPE anlaşmaları

Daha yeni veya daha küçük DAT'ler bazen sermaye elde etmek için PIPE (Halka Açık Hisse Senetlerine Özel Yatırım) anlaşmaları yoluyla doğrudan kurumsal yatırımcılara başvurur. Bu anlaşmalarda, risk sermayesi şirketlerine veya diğer kuruluşlara, üzerinde anlaşmaya varılan bir kilitlenme süresi karşılığında, piyasa fiyatından indirimli olarak DAT hisseleri sunulur. Kilitlenme süresi dolduğunda PIPE'ler daha fazla sulandırma ve önemli ölçüde satışlara yol açabileceğinden, genellikle ATM'ler PIPE'lere tercih edilir.

https://www.theblock.co/learn/390761/what-is-a-dat

[Valcendier]

DAT'lar ne kadar kripto para tutuyor?

Mevcut 200'den fazla DAT'ın yaklaşık %90'ı BTC biriktirmeye odaklanmıştır.
Bu şirketler, bilançolarında toplamda 1 milyon BTC'nin üzerinde bir miktara sahiptir (toplam arzın yaklaşık %4'ü).
Ethereum, en popüler ikinci kripto para birimi olup, birkaç düzine DAT'ta 6 milyondan fazla ETH (~%5) tutulmaktadır.
Solana ise DAT'larda tutulan yaklaşık 16 milyon SOL (~%2,5) ile üçüncü sırada yer almaktadır.

Son zamanlarda, XRP, DOGE, BNB, HYPE, ADA, AVAX ve diğerlerini kapsayan, daha geniş bir altcoin yelpazesine odaklanan DAT’lar ortaya çıkmıştır. Ancak bu şirketler, büyüklük açısından hâlâ büyük BTC, ETH ve SOL hazine şirketlerinin gölgesinde kalmaktadır.

DAT'lerle ilişkili riskler nelerdir?

DAT’larla ilgili en sık dile getirilen endişeler, bu şirketlerin kaldıraçlı iş modelleriyle ilgilidir. Bazı firmaların hisse fiyatları uzun bir süre boyunca net varlık değeri (NAV) altında kalırsa iflas etmesi ve bunun piyasada daha geniş çaplı bir domino etkisine yol açması mümkündür. Bu endişeler birkaç temel noktaya indirgenebilir:

Prim çöküşü: DAT modeli, piyasa düşüş eğilimlerinde, temel varlığının fiyatı ve buna bağlı olarak hisse fiyatı düştüğünde zorlanabilir. Bu, yeni hisse senedi ihracı ve bilanço büyümesi için hayati önem taşıyan hisse senedi priminin sıfıra veya negatife düşmesi anlamına gelir. Dolayısıyla şirket, varlık biriktirmeye devam edemez.

Hisse geri alımları: Şirket fonlarını kullanarak piyasadan hisse senedi geri alımı yapmak, düşüşte olan hisse senedi fiyatını NAV seviyesine geri çekmek için yararlı bir araçtır. Ancak, birçok DAT'ın işlevsel geliri çok az ya da hiç olmadığı için, bu geri alımları finanse etmek amacıyla varlıklarının bir kısmını satmak zorunda kalabilirler.

Ölüm sarmalları: Bazı analistler, DAT'ların bilançolarını inceltmeye başlaması halinde, yatırımcıların modele olan güveninin sarsılabileceğinden endişe ediyor. Bu durum, hisse fiyatları üzerinde daha fazla aşağı yönlü baskı yaratarak, daha fazla geri alımı finanse etmek için daha fazla varlık satışına yol açabilir ve sonuçta bu şirketleri sıfıra indirgeyebilir.

Daha geniş çaplı domino etkisi: Bu şirketlerin elinde bulunan varlıkların çokluğu göz önüne alındığında, bazı analistler çok sayıda DAT’ın pozisyonlarını kapatmasının kripto para fiyatları üzerinde önemli bir düşüş baskısı yaratabileceğinden endişe duyuyor. Buna karşılık, en büyük ve en köklü DAT’lardan bazıları, sermaye rezervlerinin böyle bir durumu atlatmalarına imkan vereceğini belirten açıklamalar yayınladı.

https://www.theblock.co/learn/390761/what-is-a-dat